Byłem w miejscowości Narva-Jöesuu, nad Zatoką Fińską, niemal na granicy estońsko-rosyjskiej, na konferencji poświęconej obronie psychologicznej, zagrożeniom informacyjnym i mediom, zorganizowanej przez władze Estonii. Konferencja odbywa się według Chatam House Rule, więc nie będę cytował poszczególnych mówców, niemniej chciałbym podzielić się kilkoma wrażeniami z tej podróży.
 
Estonia była ćwierć wieku temu częścią ZSRR, o której mało kto pamiętał. W tym roku przyjęła wspólną walutę euro, o czym przypominają mieszkańcom i turystom liczne plakaty na ulicach Tallinna i innych miast. Według polskich dyplomatów, zmiana waluty przebiegła sprawnie, w ciągu zaledwie dziesięciu dni, bez większych problemów, choć ceny nieco wzrosły, przeważnie dlatego, że zostały zaokrąglone w górę.
 
Od wielu lat mówiło się o rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Estonii. Internet bezprzewodowy jest wszechobecny i właściwie nie warto by o tym pisać, gdyby nie fakt, że z Wi-Fi mogłem korzystać również w autokarze, który wiózł nas z Tallinna do Narva-Jöesuu. Podobno na głównych trasach w tutejszych „pekaesach” to standard.
 
Pierwszego dnia konferencja miała jeden główny temat: Rosję. Jak powiedział jeden z uczestników, w Estonii każdy zrozumie pytanie: „Co zrobisz, jeśli przyjdą?”. Nie trzeba tłumaczyć, o kogo chodzi. Estończycy obawiają się o efektywność ewentualnej pomocy NATO, uskarżają się na systematyczne działania Rosji zmierzające do dyskredytacji państw bałtyckich („faszyści”, „rasiści”), stwierdzając ze smutkiem, że te stereotypy znajdują podatny grunt w Europie Zachodniej. Szczegółowej analizie poddano „humanitarny wymiar” polityki Rosji, zmierzający do ochrony Rosjan poza macierzą i budowy szerszego „ruskiego świata”. Mówiono o rosyjskiej ekspansji medialnej, o prorosyjskich „organizacjach pozarządowych” w krajach bliskiej zagranicy, o polityce historycznej Federacji Rosyjskiej, walce z niewygodnymi mediami. W kuluarach niejednokrotnie, również ze strony przedstawicieli władz, pojawiało się pytanie o „reset” w stosunkach polsko-rosyjskich, o działalność Grupy ds. Trudnych, o tragedię smoleńską i jej reperkusje.
 
Ze smutkiem stwierdzam, że w Polsce taka konferencja nie mogłaby się odbyć, w każdym razie nie z udziałem przedstawicieli najwyższych władz. Jej organizatorzy zostaliby zaklasyfikowani jako „rusofobi” i „oszołomy” spod znaku posła Antoniego Macierewicza i „Gazety Polskiej”. Polska chce bowiem być krajem „europejskim”, znaleźć się w europejskim mainstreamie, być aktywnym graczem, równym Francji i Niemcom, których przywódcy gościli ostatnio w Polsce. Dlatego postanowiła dokonać „europeizacji” swojej polityki zagranicznej i zmienić jej dotychczasowe priorytety. Ważnym elementem tej nowej polityki jest chęć zbliżenia z Rosją. Powszechnie wiadomo, że „wielki kraj europejski” musi mieć dobre relacje z wielkim sąsiadem Europy na Wschodzie. Oba kraje – Polska i Estonia – doświadczyły wiele złego ze strony ZSRR. Oba są dalej zagrożone przez Rosję. Wystarczy przypomnieć kolejne kryzysy gazowe czy elektroniczny atak na Estonię w 2007 roku. Dlaczego zatem Estończycy mówią o tym otwarcie, a nasi przywódcy mamią się nadziejami, że Polska pomoże w modernizacji Rosji? Nawet jeśli Władimir Putin i Dmitrij Miedwiediew zrehabilitują ofiary Katynia, nie zmienia to faktu, że Rosja pozostaje przednowoczesnym imperium, o czym świadczy zarówno sprawa Michaiła Chodorkowskiego, jak i ostatni zamach w Moskwie.
 
Skąd więc ta wiara w naszą zdolność modernizacji Rosji? Sądzę, że to erzac mający zastąpić realne osiągnięcia władz. Kiedy Polska wejdzie do strefy euro? Kiedy w komunikacji publicznej, na przykład na trasie Warszawa-Olsztyn dostępny będzie darmowy internet? Nie wiemy. Na pocieszenie pozostaje nam fakt, że Polska prowadzi aktywną, „europejską” politykę zagraniczną. Czy nie jest to trochę prowincjonalne?
 
Andrzej Szeptycki jest adiunktem w Instytucie Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego, członkiem Rady Forum Polsko-Ukraińskiego. Stały współpracownik „Nowej Europy Wschodniej”.

--
Zobacz także:
Andrzej Brzeziecki Peryferie logiki – Andrzejowi Szeptyckiemu do sztambucha