Oksana Zabużko, Muzej pokynutych sekretiw, Fakt, Kyjiw 2010, wydanie drugie uzupełnione

Książka Oksany Zabużko ukazała się pod koniec 2009 roku, początkowo w tak małym nakładzie, że rozszedł się on w mgnieniu oka. Na szczęście szybko ukazało się drugie wydanie. Książka określana jest jako rodzinna saga opowiadająca o wydarzeniach, które rozegrały się na terytorium dzisiejszej Ukrainy w latach 1940-2004. Takie określenie może być jednak mylące, ponieważ bohaterowie powieści żyją nie na tle wydarzeń historycznych, jak to często bywa w tego typu utworach, lecz to historia żyje w nich – wspomnienia z dawnych czasów przeplatają się z życiem codziennym i wpływają na nie.

Oksana Zabużko wykonała tytaniczną pracę, przez siedem lat zbierając materiały do książki. Jej koncepcja narodziła się w 1999 roku, wtedy też powstały pierwsze fragmenty; później autorka przerwała pracę, a następnie wznowiła ją po 2002 roku. Prawie siedem lat spędziła w archiwach Służby Bezpieczeństwa Ukrainy oraz w Karpatach, gdzie chodziła partyzanckimi szlakami i rozmawiała ze świadkami wydarzeń II wojny światowej. Autorka skupiła się głównie na tej części ukraińskiej historii, która budzi największe dyskusje – UPA i walce nacjonalistów. To właśnie nacjonaliści są na Ukrainie głównym elementem dość mizernej, ale jednak dyskusji historycznej. Nikt nie debatuje o roli Armii Czerwonej, sprawiającej wrażenie instytucji, której nie wypada czy nie należy atakować. Każdy może jednak krytykować nacjonalistów.

Całość artykułu dostępna w "Nowej Europie Wschodniej" nr 3-4/2010