24, 25 i 27 sierpnia 1991 roku uzyskiwały niepodległość odpowiednio Ukraina, Białoruś oraz Mołdawia. Trzy państwa niegdyś wchodzące w skład Związku Radzieckiego. Chociaż są one do siebie podobne, to jednak przez ostatnie dwadzieścia lat rozwijały się niezależnie od siebie i – w różnym stopniu – od Centrum. Co działo się przez ten okres? Jakie nasuwają się refleksje? I co w przyszłości czeka Ukrainę, Białoruś i Mołdawię?

Paweł Wołowski: „Nie dając demokracji ani państwa prawa w wydaniu zachodnim, niepodległość zainicjowała niezależny byt państwowy, który – z perspektywy dwudziestu lat istnienia – odznacza się trwałością i stabilnością. Ukraina i Białoruś nie są państwami sezonowymi i będą, jak można sądzić, sąsiadami Rzeczpospolitej przez długie dekady”.

Ołeksandr Paschawer: „Wielu uważa, że jeśliby prezydent Leonid Kuczma prowadził inną politykę, to na Ukrainie sytuacja rozwinęłaby się jak w Czechach czy Polsce. (…) Jestem przekonany, że jeśli Kuczma spróbowałby działać inaczej, to nie rozmawialibyśmy dzisiaj o Ukrainie, bo nie istniałoby takie państwo. Ono powstało na skutek łańcucha wydarzeń, których nie można było zmienić”.

Tomasz Kułakowski: „Do utrwalenia dominacji Moskwy nad Dnieprem przyczyniła się Unia Europejska. W zachęcaniu Ukrainy do transformacji na wzór środkowoeuropejski nie zrobiła nic albo niewiele. Nie zaproponowała stowarzyszenia, o perspektywie członkostwa nie wspominając, odgrodziła się nową, szengeńską kurtyną, wprowadziła upokarzające wizy”.

Andrij Bondar: „Sekret ukraińskiej zależności od Rosji polega nie tylko na naszej gazowej narkomanii, a przede wszystkim na tradycyjnej mentalnej niezdolności do odejścia od poradzieckiego dyskursu, gdzie wszystko rozwiązuje się przez ustne porozumienia, rejderstwo, protekcjonizm i zależność sądów od władzy. Najmniejsza modernizacja państwa (...) dla ukraińskich elit oznaczałaby tylko jedno: totalne zniszczenie”.

Piotr Andrusieczko: „Po dwudziestu latach widać na Ukrainie wyraźne zmęczenie obecnymi elitami politycznymi. Większość dzisiejszych figur politycznych jest na scenie od lat dziewięćdziesiątych XX wieku i dla wielu Ukraińców różnice pomiędzy poszczególnymi formacjami politycznymi są wyłącznie formalnej natury. Świadczy o tym wzrost liczby zwolenników głosowania »przeciw wszystkim« – niektóre badanie szacują ich liczbę na około 20 procent”.

Aleksander Kwaśniewski: „W ukraińskich warunkach – bez względu na barwy partyjne – nie da się prowadzić innej polityki niż balans między Rosją a Unią Europejską. Nie krytykuję władz Ukrainy za to balansowanie, natomiast niedostatkiem tej polityki jest brak zdefiniowania głównego celu. Myśmy sobie powiedzieli, że chcemy być członkiem Unii Europejskiej i NATO. Ukraina ciągle się waha, ale ten rok może być przełomowy”.

Piotr Pogorzelski: „Przyjeżdżający na Ukrainę Polacy często narzekają i konstatują: »poradziecki syf, bieda, kiła i mogiła«. (...) Tak, nie ma wątpliwości, że nasz kraj jest bogatszy, tylko zastanówmy się, czy gdyby nie pomoc Unii Europejskiej, to nasza wieś wyglądałaby lepiej od ukraińskiej, czy polskie drogi, na które i tak narzekamy, byłyby lepsze od tych, które są na Ukrainie?”.

Małgorzata Nocuń: „W tej historii brak romantycznej walki i wzniosłych uczuć: dwadzieścia lat temu Białoruś nie miała wyjścia, ogłosiła niepodległość, bo zmienił się otaczający ją świat. Większość społeczeństwa modliła się, żeby Sojuz przetrwał, i bała się nowego”.

Kamil Kłysiński: „O ile sam fakt umocnienia się niepodległej Białorusi i uformowania – w dużej mierze pod wpływem propagandy państwowej – świadomej oraz patriotycznie nastawionej większości społeczeństwa można uznać za sukces, o tyle już treść tego państwa można zaliczyć do porażek”.

Kamil Całus: „Mołdawia po dwudziestu latach niepodległości to kraj sprzeczności, niepewności i ciągłej zmiany. Mimo to, jak się wydaje, ta młoda republika przeszła już najtrudniejszy okres. Zdołała wychować pokolenie, które potrafiło dokonać pierwszej od lat manifestacji politycznej i wpłynąć na bieg historii swojego kraju”.

Kolejny czołowy polityk opozycji trafił do więzienia – po byłym ministrze spraw wewnętrznych Juriju Łucence nadszedł czas na „żelazną” Julię Tymoszenko. W 2000 roku podobnie postąpił Leonid Kuczma, który za wszelką cenę chciał ograniczyć jej polityczne działanie, jednak stało się coś przeciwnego – był to początek jej drogi do władzy. Czy dzisiaj po kompromitacji rządów „pomarańczowych” uwięzienie Tymoszenko ponownie uruchomi polityczną bombę?

Komentarz Piotra Andrusieczki: „Jeśli procesy Julii Tymoszenko i Jurija Łucenki (wobec którego środek profilaktyczny w postaci aresztu zastosowano już w grudniu ubiegłego roku) miałyby oznaczać rzeczywistą chęć walki z korupcją i nadużyciami na najwyższych szczeblach polityki, to sądy na kilka lat zostałyby sparaliżowane sprawami wobec byłych i obecnych przedstawicieli władzy, mimo że nie byłyby potrzebne skomplikowane śledztwa – wystarczyłoby zebrać artykuły, które ukazują się regularnie chociażby na łamach »Ukrainśkiej Prawdy«”.

Komentarz Witalija Portnikowa: „Sąd działa zgodnie ze scenariuszem opracowanym poza jego murami – w administracji prezydenta Wiktora Janukowycza albo nawet bezpośrednio w jego gabinecie”.

Komentarz Piotra Pogorzelskiego: „Ta informacja na pewno dla wielu była zaskoczeniem. Wątpię jednak, czy zwolennicy Julii Tymoszenko od razu oderwali się od foteli i pobiegli na dworce kupić bilety do Kijowa na zapowiadaną na poniedziałek demonstrację w obronie swojej ulubienicy. Wątpię także, aby jej przeciwnicy ucieszyli się na tyle, aby uratować dramatycznie spadające poparcie dla prezydenta Wiktora Janukowycza”.

Niestety wartości Zachodu i Wiktora Janukowycza oraz jego otoczenia są sprzeczne, dlatego konflikt interesów wydaje się nieunikniony. Ekipa ta sądzi, że można realizować recepty byłych urzędników Administracji Prezydenta – Anatolija Oreła i Wiktora Medwedczuka – w relacjach z Zachodem. A to nic więcej, jak tylko pozycja podległa Rosji.

Pozycja byłego prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy wydawała się niezachwiana. Wieloletnia współpraca i dobre relacje z rządzącym Wiktorem Janukowyczem raczej wskazywały na spokojną polityczną emeryturę. Co takiego się wydarzyło, że wezwano Kuczmę do upolitycznionej Prokuratury Generalnej?


Komentarz Romana Kabaczija: „Wszczęto sprawę kryminalną przeciwko Leonidowi Kuczmie – jest oskarżony o powiązania z zabójstwem Georgija Gongadzego i z bezprawnymi działaniami wobec dziennikarza Ołeksija Podołśkiego”.

Komentarz Maksima Birowasza: „Wszczęcie śledztwa przeciw Kuczmie to kalka popularnej milicyjnej afery z lat dziewięćdziesiątych znanej pod nazwą »podłożyć się pod swojego«”.

Komentarz Witalija Portnikowa: „Chociaż sprawa kryminalna została wszczęta przez pierwszego zastępcę prokuratora generalnego Renata Kuźmina, to w Kijowie chyba nikt nie ma wątpliwości, że taka decyzja mogła zostać wydana tylko przez jedną osobę”.

Komentarz Pawła Pieniążka: „Kuczma wydawał się mentorem obecnego prezydenta Wiktora Janukowycza, kandydatem na gadającą głowę i żywy podręcznik  do najnowszej historii Ukrainy. Czemu eksprezydent musiał udać się na wizytę do prokuratury? Liczba motywów nie jest znana, więc przybliżę trzy najważniejsze”.

Czy przemówienie ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego napawa optymizmem? Czy obecny rząd nadal uważa wspieranie państw Europy Wschodniej za priorytetowy cel swojej polityki zagranicznej?

Komentarz Andrzeja Szeptyckiego: „Wydaje się, że realizm, o którym mówi minister Sikorski, jest stosowany w sposób nieco wybiórczy. Dobrze widać to, jeśli porównamy założenia naszej polityki w odniesieniu do Rosji i Ukrainy”.

Komentarz Wojciecha Tworkowskiego: „Minister Radosław Sikorski postawił sprawę jasno. Jesteśmy dwudziestą gospodarką świata i niewiele z tego wynika. Zza pięknych i często mądrych słów wyziera brak wizji polskiej polityki zagranicznej oraz rozsądnej definicji polskich interesów w globalnej społeczności”.