Nowa Europa Wschodnia (logo/link)
Transatlantyk / 15.10.2026
Andrzej Kozłowski

Zachód gra według zasad przeciwnika. Dezinformacja staje się bronią demokracji

Coraz częściej pojawiają się informacje o rosyjskich, białoruskich czy chińskich operacjach ofensywnych w infosferze – uderzających w podstawy demokracji, procesy wyborcze czy dążących do dezintegracji społeczeństwa i zasiania chaosu. Praktycznie jednak nie słyszymy o podobnych działaniach państw Zachodu, co bywa przedmiotem krytyki i podstawą postulatów, by odpowiedzieć w ten sam sposób.
Foto tytułowe
Widok z lotu ptaka na siedzibę CIA w Langley w stanie Wirginia (Wiki Commons)



Posłuchaj słowa wstępnego siódmego wydania magazynu online!



W dyskusjach na temat dezinformacji i zagranicznych operacji informacyjnych bardzo często pojawia się wątek bierności Zachodu i ograniczania się przez niego do defensywy. Wielu komentujących zwraca uwagę na konieczność prowadzenia ofensywnych działań informacyjnych wymierzonych w państwa autorytarne, wskazując, że obecnie nie są one realizowane. To jednak błędne przekonanie, ponieważ takie operacje były i są podejmowane, rzadko jednak ujawnia się je publicznie. Po pierwsze, często odpowiadają za nie agencje wywiadowcze, których działalność jest okryta tajemnicą. Po drugie, ze względu na kontrowersyjną naturę tych zadań państwa raczej się nimi nie chwalą, a każda ewentualna wpadka jest bolesna pijarowo i rodzi wiele negatywnych reperkusji. Dotychczas media ujawniły kilka przykładów ofensywnych działań informacyjnych prowadzonych przez Zachód.
Pobierz magazyn ZA DARMO
Magazyn Nowa Europa Wschodnia Online
jest bezpłatny.

Zachęcamy do wsparcia nas na Patronite


Amerykańskie próby w Chinach


W 2019 roku Donald Trump podpisał tajny dekret dający CIA zielone światło do prowadzenia operacji wpływu w Chinach. Ich charakter przypominał to, co znamy z działań prowadzonych na Zachodzie przez państwa autorytarne. Pierwszym krokiem było zbudowanie odpowiedniej infrastruktury – w tym celu tworzono fałszywe tożsamości w chińskich mediach społecznościowych. Następnie wybrano kluczowe narracje, które miały dotyczyć korupcji elit Komunistycznej Partii Chin, ukrywania przez urzędników nielegalnych majątków za granicą oraz krytyki sztandarowej inicjatywy „Pasa i Szlaku” jako marnotrawstwa i przykładu korupcji. Siatka nie tylko generowała fejki – informacje o malwersacjach finansowych często opierały sięna prawdziwych informacjach. Głównym celem było sianie paranoi w najwyższych kręgach władzy w Pekinie i zmuszenie chińskiego aparatu bezpieczeństwa do marnowania zasobów na „pogoń za duchami” w ściśle kontrolowanym internecie. Efekty i ocena operacji nie zostały ujawnione, ale z pewnością służby sporządziły raport na jej temat. Obserwując jednak rozwój sytuacji wewnętrznej w Chinach, można wnioskować, że operacja raczej nie zakończyła się dużym sukcesem.

Nie były to jedyne amerykańskie operacje informacyjne wymierzone w Chiny. Podobne działania prowadził też Pentagon, często z pomocą zewnętrznych kontrahentów. W 2024 roku Reuters ujawnił tajną operację wojskową skierowaną przeciwko chińskim szczepionkom Sinovac w czasie pandemii COVID-19, które np. na Filipinach były najpopularniejsze w pierwszym etapie pandemii, później zaś zastąpiły je preparaty zachodnie.

Kampania dezinformacyjna, uderzająca głównie w populację Filipin i krajów Azji Południowo-Wschodniej, miała na celu podważenie zaufania do pomocy humanitarnej Chin i osłabienie globalnej dyplomacji medycznej Pekinu. Amerykanie stworzyli własny ruch antyszczepionkowy. Za pośrednictwem fałszywych kont internetowych, których użytkownicy podszywali się pod Filipińczyków, operacja przerodziła się w kampanię wymierzoną w szczepienia. Posty w mediach społecznościowych krytykowały jakość maseczek, zestawów testowych i pierwszej szczepionki, która miała być dostępna na Filipinach – chińskiego preparatu Sinovac. Zidentyfikowano co najmniej 300 kont na Twitterze (obecnie X) zaangażowanych w te działania. Prawie wszystkie powstały latem 2020 roku i koncentrowały się wokół hasła #Chinaangvirus – po tagalsku „Chiny to wirus”.

Amerykańskie działania antyszczepionkowe rozpoczęły się wiosną 2020 roku i zakończyły w połowie 2021 roku, już po przejęciu władzy w Białym Domu przez Joe Bidena i po licznych ostrzeżeniach ze strony platform mediów społecznościowych o rosnącym problemie dezinformacji związanej z COVID-19. Operacja rozszerzyła się poza region Azji Południowo-Wschodniej, obejmując także lokalnych odbiorców w Azji Środkowej i na Bliskim Wschodzie, Pentagon wykorzystał fałszywe konta w różnych mediach społecznościowych, aby szerzyć strach przed chińskimi szczepionkami wśród muzułmanów w czasie, gdy wirus zabijał dziesiątki tysięcy ludzi każdego dnia. Kluczowym elementem strategii było nagłaśnianie kontrowersyjnego, choć niepotwierdzonego faktami twierdzenia, że chińskie szczepionki zawierają żelatynę wieprzową i z tego względu mogą być uznane za zakazane w świetle prawa islamskiego.


Francuskie farmy trolli w Afryce


Stany Zjednoczone nie były jedynym państwem zachodnim zaangażowanym w prowadzenie ofensywnych działań informacyjnych. Podobnie działała Francja w Afryce. W grudniu 2020 roku Facebook (obecnie Meta) zidentyfikował i usunął farmy trolli powiązane z francuską armią. Francuskie działania dezinformacyjne i operacje wpływu w Afryce stanowiły bezpośrednią odpowiedź na agresywne, antyfrancuskie kampanie propagandowe prowadzone na kontynencie przez Rosję. Ich głównym celem była obrona wizerunku państwa poprzez m.in. promowanie pozytywnego wizerunku Francji, jej polityki zagranicznej oraz misji wojskowych (np. operacji Barkhane w regionie Sahelu). Ważne było też kształtowanie nastrojów przedwyborczych i próby wpływania na opinię publiczną w różnych państwach afrykańskich, np. w Republice Środkowoafrykańskiej przed wyborami prezydenckimi. Istotne było również aktywne zwalczanie rosyjskich wpływów poprzez demaskowanie rosyjskich operacji informacyjnych oraz uderzanie w interesy dyplomatyczne i biznesowe Moskwy. Francuska sieć koncentrowała się na krajach francusko- i arabskojęzycznych. Głównym polem bitwy informacyjnej była Republika Środkowoafrykańska, ale operacje wymierzono także w użytkowników z innych państw, w tym z Mali, Algierii, Libii, Kamerunu, Sudanu, Nigru, Czadu i Wybrzeża Kości Słoniowej.

Francuzi stosowali metody manipulacji podobne do rosyjskich. Tworzyli fałszywe profile osób podających się za mieszkańców afrykańskich miast, dziennikarzy lub obywateli zaangażowanych politycznie. Wykorzystywali również zmanipulowane materiały multimedialne. Rozpowszechniano fotomontaże, memy oraz przerobione zdjęcia uderzające w rosyjskich najemników i lokalnych polityków popierających Kreml. Francuskie i rosyjskie trolle nawzajem komentowały swoje posty, kłóciły się w sekcjach komentarzy i oskarżały o szerzenie fake newsów.


Dlaczego takie operacje są trudne?


Zachód prowadzi ofensywne operacje informacyjne, ale są to pojedyncze przypadki, ponieważ ich realizacja jest o wiele trudniejsza niż rozpowszechnianie dezinformacji przez Rosję czy Chiny w państwach demokratycznych.

Po pierwsze, Zachód musi wziąć pod uwagę, że działa w systemie ścisłej państwowej kontroli nad infosferą. Rosja, Chiny, Białoruś, Iran i inne państwa autorytarne mają wyspecjalizowane instytucje zajmujące się cenzurą internetu i arbitralnym eliminowaniem informacji uznanych za nieodpowiednie. Często trudno przewidzieć, które publikacje spotkają się z taką reakcją. Nie ma tutaj możliwości odwołania się od decyzji, dlatego też poruszanie się po chińskiej czy rosyjskiej infosferze wymaga dużej ostrożności.

Prowadzenie ofensywnych operacji informacyjnych przeciwko państwom autorytarnym wymaga zdefiniowania celów do osiągnięcia w perspektywie krótko- i długoterminowej. Wyznaczenie ich wiąże się jednak z koniecznością zdobywania wiedzy i informacji o społeczeństwie, jego potencjalnych słabościach i trapiących go problemach. Takie dane pozyskuje się w ramach badań opinii publicznej, które – jak wiadomo – w państwach autorytarnych będą raczej zmanipulowane i mogą nie odzwierciedlać rzeczywistości.

Głównym nośnikiem współczesnych operacji informacyjnych są media społecznościowe – ze względu na łatwą możliwość dotarcia do bardzo dużej liczby osób, relatywnie niewielką cenzurę treści czy szybkość przekazu. Zachodnie platformy kierują się w swoich działaniach głównie chęcią zysku i ich podejście ma charakter przede wszystkim biznesowy, co sprzyja tworzeniu polaryzujących, ekstremistycznych treści podbijanych przez algorytmy. Zupełnie inaczej wygląda to w państwach autorytarnych, gdzie ze względu na restrykcyjne przepisy krajowe firmy mediów społecznościowych będą o wiele chętniej usuwać treści, które mogą być niewłaściwe. To dodatkowo utrudnia prowadzenie takich operacji, ponieważ nigdy nie wiadomo, czy siatka fałszywych kont nie zostanie zlikwidowana bez podania przyczyny, a pozornie neutralny post – zaklasyfikowany jako przejaw ekstremizmu i usunięty. Działanie w infosferze państw autorytarnych to funkcjonowanie na wrogim terytorium, gdzie bardzo łatwo stracić mozolnie budowaną infrastrukturę.

Ponadto w niektórych państwach prowadzenie operacji informacyjnych o charakterze ofensywnym wciąż budzi opory. Wynikają one m.in. z biurokratycznych ograniczeń, niechęci do wzięcia na siebie politycznej odpowiedzialności oraz braku odpowiedniego know-how czy zasobów finansowych.

Często dominuje też przekonanie o bezsensowności takich prób, bo rzekomo nie da się wpływać na społeczeństwo państwa autorytarnego. To przekonanie nie znajduje pełnego potwierdzenia – pokazał to przypadek Seftona Delmera, który podczas drugiej wojny światowej dość skutecznie walczył z nazistami za pomocą radia. Dziś sprawowanie kontroli nad informacjami jest jeszcze trudniejsze. Ponadto działania ofensywne angażują zasoby wewnętrzne państw autorytarnych i mogą utrudniać im prowadzenie operacji wymierzonych w Zachód. Wreszcie polem konfrontacji mogą być obszary rywalizacji między mocarstwami, czego przykładem jest operacja Stanów Zjednoczonych na Filipinach, zmierzająca do podważenia zaufania do chińskiej szczepionki przeciwko COVID-19.


Podsumowanie

Andrzej Kozłowski – ekspert ds. cyberbezpieczeństwa i dezinformacji. Doktor nauk politycznych. Były redaktor naczelny portalu CyberDefence24.pl. Prowadzi wykłady, szkolenia i konwersatoria z zakresu cyberbezpieczeństwa i walki z dezinformacją. Adiunkt na Uniwersytecie Łódzkim.

Inne artykuły Andrzeja Kozłowskiego

Dynamiczna sytuacja międzynarodowa wymaga intensywniejszych i bardziej proaktywnych działań w infosferze ze strony państw demokratycznych. Bez tego będzie bardzo trudno wygrać tę batalię, pozostając wyłącznie w defensywie. Dlatego agencje wywiadowcze lub inne wyspecjalizowane jednostki powinny coraz śmielej podejmować ofensywne działania informacyjne nie tylko w infosferze swoich przeciwników, ale też na obszarach, gdzie dochodzi do konfrontacji interesów.