Nasza strona używa ciasteczek do zapamiętania Twoich preferencji oraz do celów statystycznych. Korzystanie z naszego serwisu oznacza zgodę na ciasteczka i regulamin.
Pokaż więcej informacji »
Drogi czytelniku!
Zanim klikniesz „przejdź do serwisu” prosimy, żebyś zapoznał się z niniejszą informacją dotyczącą Twoich danych osobowych.
Klikając „przejdź do serwisu” lub zamykając okno przez kliknięcie w znaczek X, udzielasz zgody na przetwarzanie danych osobowych dotyczących Twojej aktywności w Internecie (np. identyfikatory urządzenia, adres IP) przez Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka Jeziorańskiego i Zaufanych Partnerów w celu dostosowania dostarczanych treści.
Portal Nowa Europa Wschodnia nie gromadzi danych osobowych innych za wyjątkiem adresu e-mail koniecznego do ewentualnego zalogowania się przy zakupie treści płatnych. Równocześnie dane dotyczące Twojej aktywności w Internecie wykorzystywane są do pomiaru wydajności Portalu z myślą o jego rozwoju.
Zgoda jest dobrowolna i możesz jej odmówić. Udzieloną zgodę możesz wycofać. Możesz żądać dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, przeniesienia danych, wyrazić sprzeciw wobec ich przetwarzania i wnieść skargę do Prezesa U.O.D.O.
Korzystanie z Portalu bez zmiany ustawień przeglądarki oznacza też zgodę na umieszczanie znaczników internetowych (cookies, itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie ich (przechowywanie informacji na urządzeniu lub dostęp do nich) przez Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka Jeziorańskiego i Zaufanych Partnerów. Zgody tej możesz odmówić lub ją ograniczyć poprzez zmianę ustawień przeglądarki.
Ukraina / 03.11.2026
Marek Kozubel
Polska obawia się sojuszu Niemiec i Ukrainy. Sama może przyspieszyć jego powstanie
Ciekawym elementem polskiej debaty publicznej o Ukrainie są stale podnoszone przez część polskiej prawicy ostrzeżenia przed hipotetycznym sojuszem ukraińsko-niemieckim. Właściwie padały one już w 2023 roku, a po wybuchu konfliktu o zboże i przemowie Zełenskiego na forum ONZ w social mediach zaczęto coraz częściej spekulować, że jest to dowód na zmianę orientacji Kijowa z propolskiej na proniemiecką. Po wybuchu nowej polsko-ukraińskiej awantury do polskiej debaty publicznej znowu wróciły spekulacje o rzekomym aliansie Kijowa z Berlinem oraz zagrożeniach dla Polski, które z tego sojuszu płyną.
Wołodymyr Zełenski i Friedrich Merz (Wiki Commons)
Posłuchaj słowa wstępnego siódmego wydania magazynu online!
W ostatnich miesiącach zgodę Zełenskiego na nadanie jednej z jednostek sił specjalnych imienia „Bohaterów UPA” interpretowano jako element zbliżenia Ukrainy do Niemiec. Widziano w tym policzek wymierzony Polsce, który miał sprowokować Warszawę do ostrej reakcji, co miało jakoby posłużyć przeciętnemu Ukraińcowi za wytłumaczenie, dlaczego Kijów zaczyna orientować się na Niemcy. W wywołaniu napięć w relacjach z Polską upatrywano ceny za możliwość zawarcia rzekomego sojuszu niemiecko-ukraińskiego. Rzecz w tym, że owe teorie mają poważne luki.
Siedem absurdów „niemiecko-ukraińskiej” teorii spiskowej
W polskiej narracji o rzekomym spisku Berlina i Kijowa można znaleźć siedem absurdów, które nie zawsze są wyrażone wprost, ale uważny obserwator może je szybko dostrzec. Pierwszym jest przeświadczenie, że Ukraina w wyborze partnerów w polityce zagranicznej powinna uwzględniać polskie emocje historyczne. Skoro Polska ma traumatyczne doświadczenia z Niemcami, to Ukraina również powinna traktować to państwo przede wszystkim jako historycznego przeciwnika. Powyższe oczekiwanie jest całkowicie nierealistyczne. Ukraina ocenia Niemcy nie przez pryzmat polskiej polityki pamięci, lecz pod kątem tego, co Berlin może jej obecnie zaoferować. A mowa tu o kwestiach decydujących o życiu zwykłych Ukraińców – a nawet o istnieniu państwa ukraińskiego. Niedawno Niemcy przekazały wojskom ukraińskim 50 tysięcy dronów uderzeniowych, a 8 września minister obrony RFN Boris Pistorius ogłosił, że z zapasów Bundeswehry Ukraina otrzyma pociski przeciwlotniczej do systemów Patriot, niemieckich IRIS T-SLS i IRIS T-SLM oraz rakiety powietrze–powietrze AIM-9. Wsparcie Niemców obejmuje również pieniądze i lobbowanie części ukraińskich interesów w UE. Państwo znajdujące się w stanie wojny nie rezygnuje z jednego z najpotężniejszych partnerów europejskich dlatego, że polska opinia publiczna (albo raczej jej część) ma z nim historyczny problem.
Z powyższego absurdu wyrasta drugi – przekonanie, że każdy fakt współpracy z Niemcami powinien być traktowany jako akt antypolski. To klasyczny błąd gry o sumie zerowej, w którym to polscy politycy z powodu wąskich ram światopoglądowych de facto pozycjonują Polskę w kontrze wobec Ukrainy… bez logicznego powodu. W rzeczywistości trwa proces formowania się niemiecko-ukraińskiego partnerstwa strategicznego, które niespecjalnie różni się od kontaktów Berlina z Warszawą. W kwietniu 2026 roku Niemcy i Ukraina ogłosiły zacieśnienie współpracy, obejmujące bezpieczeństwo, przemysł obronny, energetykę, odbudowę, przygotowanie do członkostwa w UE, samorządność i walkę z korupcją. Przewidziano między innymi otwarcie przedstawicielstwa ukraińskiego przemysłu obronnego w Berlinie oraz do 233 mln euro nowego finansowania współpracy rozwojowej. W tym układzie Niemcy dostarczają kapitał, technologie i wpływy polityczne, Ukraina zaś wnosi doświadczenie bojowe, rozwinięty sektor dronowy, potencjał przemysłowy i znaczenie geostrategiczne. W Polsce część środowisk widzi w tym jednak mityczne „przejęcie Ukrainy przez Berlin”, co należy uznać za trzeci absurd. Łączy się on poniekąd z pierwszym – część Polaków wciąż nie potrafi lub nie chce zrozumieć, że Ukraina jest suwerennym i niepodległym państwem, a nie jedynie terytorium lub wasalem, który zawsze musi znajdować się pod czyjąś kontrolą czy protektoratem.
Po czwarte, nakłada się na to stereotyp Ukraińca wiecznie szukającego sojuszu z Niemcem przeciwko Polakowi, wzmacniany przykładami historycznymi oraz wieloletnią propagandą (czy to Narodowej Demokracji, czy to komunistów w okresie PRL). Osoby niedarzące sympatią obu sąsiadów z ochotą przywołują wyrwane z kontekstu przykłady: traktat brzeski z 1918 roku, bzdury o rzekomym wsparciu Austriaków dla galicyjskich Ukraińców w listopadzie 1918 roku czy ukraińską kolaborację z Trzecią Rzeszą. Problemem tego sposobu myślenia i tłumaczenia sobie rzeczywistości jest to, że bazuje on na emocjach oraz selektywnym doborze argumentów, a nie rozsądnej analizie. Niewielu polskich komentatorów chce przyznać, że zwrot ku Berlinowi nastąpił w momencie, gdy Niemcy zaczęły znacząco zmieniać swój stosunek do Ukrainy oraz zwiększać wsparcie dla niej, a zbliżeniu do partnerstwa strategicznego przyczyniło się zwycięstwo wyborcze chadeków (dodajmy, że życzliwych Polsce) i objęcie urzędu kanclerza przez Friedricha Merza. Niektórzy Polacy zapomnieli też o tym, że współczesne Niemcy to nie Druga albo Trzecia Rzesza, z ich imperialistycznymi lub hegemonicznymi zakusami.
Skoro już mowa o kwestiach historycznych, to warto zaznaczyć, że podczas ostatniego sporu między Warszawą a Kijowem o nazwanie jednej z jednostek imieniem „Bohaterów UPA” Niemcy nie stanęły jednoznacznie po stronie Ukrainy. A tak powinny uczynić – przynajmniej zgodnie z logiką zwolenników teorii spiskowej o antypolskim sojuszu niemiecko-ukraińskim. Choć oczywiście większość niemieckich polityków nie podzieliła optyki polskich kolegów, wskazując na to, że wyzwania współczesności są istotniejsze niż przeszłość, to próżno było też szukać poparcia dla decyzji ukraińskich wojskowych i jej akceptacji ze strony Zełenskiego. Michael Gahler, eurodeputowany z CDU, podczas debaty w Parlamencie Europejskim określił ten krok mianem „błędu politycznego”. Głos niemieckiej prasy również był podzielony, o czym wspominałem w jednym ze swych ostatnich artykułów. Przykładowo „Frankfurter Allgemeine Zeitung” uznał oburzenie Polaków za uzasadnione i skrytykował politykę symboliczną Kijowa.
Piątym absurdem jest przeświadczenie, że Kijów powinien zachować wobec Polski szczególną wdzięczność, niezależnie od bieżącej polityki Warszawy. To znaczy, że oczekuje się od Ukraińców bezwzględnej lojalności nawet wtedy, gdy polscy politycy zaczną cynicznie grać podczas kampanii wyborczej antyukraińskimi fobiami i stereotypami albo wręcz z premedytacją działać na szkodę państwa nad Dnieprem. Polska pomoc w latach 2022–2023 była ogromna i miała znaczenie strategiczne. Nie wynika z tego jednak, że Ukraina ma przyznać Polsce trwałe prawo pierwszeństwa w swojej polityce zagranicznej. Pomoc międzypaństwowa nie jest dożywotnim kredytem moralnym. Tym, czego zabrakło większości polskich elit, była zdolność do prowadzenia długofalowej polityki wobec wojny rosyjsko-ukraińskiej. W praktyce oznaczało to brak wielu istotnych elementów: cierpliwości, trafnej oceny sytuacji, woli i zdolności do przedstawienia Ukraińcom nowych ofert, inwestycji – choćby w formie obietnic – a także dostatecznie kompetentnej dyplomacji. Jeżeli jedno państwo ogranicza zaangażowanie, a inne (np. Niemcy) je zwiększa, relatywne znaczenie obu krajów się zmienia. Nie możemy więc mówić o „niewdzięczności” (a tym bardziej „zdradzie”) ze strony Kijowa, lecz o elementarnych zasadach działania i logice polityki międzynarodowej.
Szóstym absurdem polskiej narracji o Ukrainie jest głoszenie, że Polacy wyjdą na powojennych inwestycjach nad Dnieprem tak jak swego czasu na odbudowie Iraku, a większość kontraktów przejmą Niemcy. Pomijając niczym niepoparte legendy o tym, że najbardziej atrakcyjne umowy Kijów podpisze z niemieckimi firmami, zleceń tych nie należy traktować jako nagrody za dobre uczynki z 2022 roku. Otrzymają je przedsiębiorstwa i konsorcja dysponujące kapitałem, technologią, licznymi kadrami, doświadczeniem, dowiedzioną zdolnością do realizacji wielkich projektów (szczególnie infrastrukturalnych) oraz zapleczem bankowym. Nie bez znaczenia jest również obecność na rynku ukraińskim. Polska ma wielkie atuty logistyczne i geograficzne. Według polskiego rządu około 90 procent sprzętu wojskowego przeznaczonego dla Ukrainy jest transportowane polskimi drogami i kolejami. Dodatkowo na siłę Polski powinny też wpływać relatywna bliskość kulturowa oraz znajomość rynku nad Dnieprem. Jednocześnie oficjalne polskie dane wskazują, że wartość naszych inwestycji w Ukrainie wynosi około 780 mln dolarów, co daje dziesiąte miejsce wśród zagranicznych inwestorów. Widzimy więc paradoks – Polska ma strategiczne położenie, ale nie przekuła go dotychczas w porównywalną skalę kapitałowej i przemysłowej obecności.
Absurdem siódmym jest błędne przeświadczenie, że Ukraina porzuca Europę Środkowo-Wschodnią na rzecz „starej Europy”, czyli głównie Niemiec i Francji. Tylko że Ukraina nie ma interesu w takim wyborze. Potrzebuje jednocześnie Polski i Rumunii jako hubów i korytarzy logistycznych, Skandynawii – jako dostawców zaawansowanego uzbrojenia, państw nadbałtyckich – jako lojalnych rzeczników, Wielkiej Brytanii – jako partnera wojskowego, a Francji – jako sojusznika dysponującego bronią nuklearną oraz ważnym głosem w Unii Europejskiej. Kijów pamięta również o Czechach, ich inicjatywie amunicyjnej, współpracy zbrojeniowej (w tym transferze technologii) oraz proukraińskiej postawie prezydenta Petra Pavla. Tymczasem Niemcy odgrywają w tej kombinacji rolę źródła finansowania i produkcji, jednego z czołowych rzeczników w UE, a obecnie także jednego z głównych dostawców uzbrojenia.
Zmiana na stanowisku „adwokata” Ukrainy?
Ciekawe jest to, że krytyczne głosy, pełne wymienionych wyżej absurdów, zaczęły pojawiać się wtedy, gdy polskie władze zbliżały się do granic swoich możliwości w zakresie wsparcia militarnego dla Ukrainy. Zapasy sprzętu po wojsku PRL i amunicji do postsowieckich systemów uzbrojenia wyczerpywały się, a tymczasem wsparcie ze strony Niemiec (ale i innych państw zachodnich) rosło – liczbowo i jakościowo. Berlin przekazał Ukraińcom między innymi nowoczesne systemy obrony przeciwlotniczej bliskiego i średniego zasięgu, radary, drony typu middle strike i amunicję. Rosnące wsparcie niemieckie dla Ukrainy zaczęło być negatywnie postrzegane przez część polskich komentatorów i prawicowych influencerów w social mediach. Uważano, że Ukraińcy dali się przekupić Niemcom i „zdradzili” Polskę. Pytanie, czy obchodziło ich to, że dzięki niemieckiemu sprzętowi – choćby systemom obrony przeciwlotniczej – wojsko ukraińskie mogło ratować swych rodaków, kobiety i dzieci?
Polska pomoc miała często charakter szybkich transferów sprzętu z własnych zasobów, szczególnie w pierwszej fazie wojny. Niemcy dysponują większą zdolnością finansowania zamówień produkowanych przez przemysł w perspektywie kilku lat. Ma to dla Ukrainy ogromne znaczenie: działań wojennych nie da się planować na podstawie okazjonalnych pakietów i jednorazowych darowizn. Tymczasem Niemcy zwiększyły swoje znaczenie, ponieważ zaczęły oferować Ukrainie pomoc wojskową, finansową, przemysłową i polityczną w skali, której Polska nie jest już w stanie – a częściowo też nie chce – zapewnić. Berlin oferuje również swoje wpływy w UE. Niemieccy politycy mogą oddziaływać na politykę sankcyjną wobec Rosji, budżet unijny, kwestię rozszerzenia wspólnoty, a także finansowanie odbudowy zniszczonych wojną regionów. Dodatkowo partnerstwo z Niemcami otwiera przed Ukraińcami dostęp do technologii i możliwości przemysłowych, które z powodów politycznych były przez dekady poza zasięgiem Kijowa. To dostęp do elektroniki podwójnego przeznaczenia, maszyn, produktów przemysłu zbrojeniowego (np. Rheinmetall) i technologii środowiskowych. Ponadto dla Ukrainy ważne są już nie tylko dostawy gotowego sprzętu, lecz także wspólna produkcja i jej lokalizacja nad Dnieprem. Ukraińskie przedsiębiorstwa liczą na to, że staną się ogniwem w europejskim łańcuchach dostaw.
Nie można też pominąć wsparcia humanitarnego. Podobnie jak w Polsce i Czechach, również w Niemczech znalazły schronienie rzesze ukraińskich uchodźców. Na początku 2026 roku miało ich tam być ponad milion. Od 2024 roku odnotowywano odpływ Ukraińców z Polski do innych państw, w tym do Czech i Niemiec. Berlin jest przy tym otwarty na wprowadzenie regulacji ograniczających pobyt na terytorium republiki ukraińskich mężczyzn w wieku poborowym. Rząd Merza zdaje sobie sprawę z potrzeb rekrutacyjnych Sił Obrony Ukrainy, a przy okazji może choć częściowo ostudzić napięcia migracyjne, na których zyskuje coraz większą popularność prorosyjska „Alternatywa dla Niemiec”. Tymczasem w Polsce temat ukraińskich uchodźców również stał się jednym ze znaczących dla debaty publicznej, przy czym odbywa się ona w tonie pogardliwym dla Ukraińców (jako sprawiających problemy, zabierających pracę lub żerujących na „socjalu”) lub wobec państwa ukraińskiego (otwarte deklarowanie w social mediach, że Polska powinna stać się azylem dla dezerterów i uchylających się od służby, by w ten sposób osłabić Ukrainę i zmusić ją do wszelkich ustępstw).
Samospełniająca się przepowiednia
Ukraińcy przez długi czas traktowali polskie obawy wobec Berlina jako egzotyczne i oderwane od rzeczywistości, gdyż sami w polityce międzynarodowej kierują się zupełnie innymi priorytetami. Dodać należy, że krytycznie o polskich obsesjach na punkcie rzekomego „sojuszu niemiecko-ukraińskiego” wyrażają się również sami Niemcy. Gdy były marszałek Sejmu Szymon Hołownia stwierdził, że choć rozumie decyzję prezydenta Nawrockiego o odebraniu Zełenskiemu Orderu Orła Białego, to ostatecznie najbardziej cieszą się z niej w Berlinie, bo dzięki temu Niemcy zyskają na odbudowie Ukrainy kosztem Polski, szybko odpowiedział na to Miguel Berger, ambasador Niemiec w Polsce: „Nie, panie Hołownia, nie jesteśmy zadowoleni. Potrzebujemy jedności we wsparciu Ukrainy”.
Paradoks polega jednak na tym, że właśnie agresywna retoryka wobec Ukrainy i nakręcanie antyukraińskich obsesji mogą proces niemiecko-ukraińskiego partnerstwa przyspieszyć, a wręcz wzmocnić. W najgorszym przypadku doprowadzi to nawet do zmaterializowania się obaw części uczestników polskiej debaty publicznej w postaci sojuszu Berlina i Kijowa, którego jedno z ostrzy będzie wymierzone przeciwko Warszawie.
O tym, że teorie o rzekomym spisku niemiecko-ukraińskim mogą stać się samospełniającą się przepowiednią, świadczy niestety wpis jednego z ukraińskich historyków, Ołeksandra Zinczenki. To badacz dobrze znający Polskę, a zarazem autor pierwszego ukraińskiego opracowania o zbrodni katyńskiej. Na Facebooku napisał on, że skoro polscy politycy coraz chętniej wchodzą w konflikt z Ukrainą, by wygrać na tym politycznie, to być może należy – aby zniechęcić ich do kontynuowania takich działań – naprawdę zacząć rozwijać współpracę z Niemcami i tym samym urzeczywistnić polskie obawy.
Marek Kozubel – doktor nauk humanistycznych oraz magister prawa. Ukończył Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Autor wielu komentarzy, analiz oraz codziennych podsumowań poświęconych wojnie ukraińsko-rosyjskiej. Jest również autorem kilkudziesięciu opracowań na temat historii Polski, Ukrainy i Rosji w XIX i XX wieku.
To właśnie przykład samospełniającej się przepowiedni. Nie polega ona na tym, że Berlin i Kijów rzeczywiście planowały spisek przeciwko Polsce, lecz na tym, że racjonalnie działające państwa szukają alternatywnych partnerów, gdy dotychczasowi stają się coraz mniej przewidywalni.
Polska część debaty publicznej jednocześnie żąda ograniczenia pomocy dla Ukrainy, domaga się blokowania jej integracji europejskiej, grozi zamknięciem granicy i relatywizuje znaczenie ukraińskiego oporu przeciw Rosji, a następnie oburza się, że Ukraina zacieśnia współpracę z państwem, które oferuje jej miliardy euro, obronę powietrzną, inwestycje i poparcie w UE. Polski problem nie polega na tym, że Ukraina zbyt mocno związała się z Niemcami. Polega na tym, że część polskiej klasy politycznej i opiniotwórczej nadal uważa, iż wdzięczność za rok 2022 powinna zastąpić strategię na następne dziesięciolecie. Można krytykować politykę historyczną Kijowa i jednocześnie rozumieć ukraińską rację stanu. Można domagać się prawdy o zbrodniach UPA i zarazem nie wymagać, aby Ukraina prowadziła politykę zagraniczną zgodnie z polskimi fobiami i urazami. Państwo, które nie potrafi rozdzielić tych dwóch porządków, stopniowo straci wpływ na geopolityczne procesy.