Trump obiecuje pokój. Plan narzuca Ukrainie kapitulację

Trumpowski „plan pokoju” dla Ukrainy przedstawiany jest jako wielki dyplomatyczny przełom, w rzeczywistości jednak okazuje się polityczną farsą o poważnych konsekwencjach. Autor pokazuje, że propozycje byłego prezydenta USA nie tylko ignorują fundamentalne zasady prawa międzynarodowego, lecz także prowadzą do legitymizowania rosyjskiej agresji, naruszeń praw człowieka i potencjalnego pobłażania zbrodniom wojennym. To krytyczna analiza pokoju, który w istocie oznacza kapitulację ofiary i nagrodę dla agresora.

Posłuchaj słowa wstępnego szóstego wydania magazynu online!
Słuchaj


Jedną z najbardziej fantastycznych idei prezydenta Stanów Zjednoczonych Donalda Trumpa jest przekonanie, że jest kimś w rodzaju rozjemcy. Działania samozwańczego „Prezydenta Pokoju” z ostatnich kilku dni wyglądają bardziej na farsę niż na zachowanie poważnego męża stanu. Oto kilka przykładów:

W środę nazwał pewien budynek w Waszyngtonie „Donald Trump Institute of Peace”. To dawna siedziba powołanego przez rząd, ale prowadzonego niezależnie think tanku znanego jako United States Institute of Peace. W marcu administracja Trumpa wyrzuciła stamtąd prawdziwych ekspertów od polityki zagranicznej (i pokoju), którzy tam pracowali. („Gratulacje dla całego świata” – powiedziała w tym tygodniu jego rzeczniczka, jakby ten groteskowy akt samouwielbienia dało się sprzedać jako przysługę wyświadczoną globalnej społeczności).

W czwartek Trump wykorzystał to miejsce, by zainscenizować ceremonię podpisania porozumienia między Demokratyczną Republiką Konga a Rwandą, które rzekomo kończy konflikt wybuchający z przerwami we wschodniej części DRK od 1999 roku. Nie wiadomo czy zauważyły to bojówki, które w praktyce prowadzą wojnę w samym Kongj: wyglądają na zbyt zajęte [link_w_nowym-oknie https://www.trtafrika.com/english/article/96e3b46a5136 walką w Kiwu Południowym].

Wreszcie w piątek prezydent FIFA Gianni Infantino wręczył panu Trumpowi świeżo ustanowioną „Pokojową Nagrodę FIFA” – nagrodę pocieszenia dla prezydenta USA, który podobno był oszołomiony, gdy pewnego piątkowego poranka w październiku tego roku obudził się i odkrył, że jednak nie dostał Pokojowej Nagrody Nobla.

Jak w każdej dobrej farsie, elementy komiczne maskują jednak głębszą tragedię. Nie chodzi tylko o to, że wszystko to działo się w chwili, gdy toczyła się dyskusja, na kim spoczywa (karna) odpowiedzialność za wydanie rozkazu zabicia – zarejestrowanego przez kamery – dwóch wenezuelskich marynarzy, których łódź została zniszczona przez amerykański myśliwiec: czy na admirale marynarki dowodzącym misją, czy na sekretarzu „wojny” Peterze Hegsecie, czy na samym prezydencie. Ani o to, że podczas wtorkowego posiedzenia gabinetu wygłosił tyradę przeciwko Somalijczykom (i Somalijczykom-Amerykanom), która według niemal każdej definicji podpada pod mowę nienawiści.

Tragedia trumpowskich „pokojowych” póz polega na tym, że zwykle mają niewiele wspólnego z pokojem. Jak zauważyliśmy wraz z Kathryn Hemmer w czasie kampanii Trumpa na rzecz Nobla, jego „deale” mają w gruncie rzeczy charakter czysto transakcyjny i często krążą wokół obietnic inwestycyjnych, uzależnionych od preferencyjnego dostępu dla amerykańskich firm. Jak ujęli to szwajcarscy analitycy, Sara Hellmüller i Bilal Salaymeh, podejście to „koncentruje się na krótkoterminowych umowach zamiast na długoterminowych rezultatach”. Systemowo pomija ono dążenie do rozliczalności za naruszenia międzynarodowego prawa praw człowieka, nie mówiąc już o źródłowych przyczynach konfliktów.

Wszystko to widać jak na dłoni – w najgorszym wydaniu – w trumpowskim „28-punktowym Planie Pokoju” zakończenia rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie. W swoim rdzeniu plan ten w praktyce narzuca Ukrainie kapitulację na rosyjskich warunkach: oddaje pod rosyjską kontrolę nawet części kraju, na które Rosja pretenduje, choć ich nie okupuje – co oznacza odrzucenie zasad suwerenności i nieagresji, stanowiących fundament ładu po II wojnie światowej. Jednocześnie dokument stwarza podstawy pod podział wojennych łupów – a także “łupów pokoju” w postaci kontraktów na odbudowę – między inwestorów amerykańskich, rosyjskich i być może niektórych ukraińskich.

Ogólnie rzecz biorąc, plan jest rozwlekły (choć mglisty) w kwestiach bezpieczeństwa i finansowania odbudowy, a zarazem krótki, jednostronny i wyraźnie niezrównoważony w kwestiach praw człowieka.

Plan Trumpa ledwie wspomina o tysiącach ukraińskich dzieci uprowadzonych z terenów kontrolowanych przez Rosję w Ukrainie i wywiezionych na terytorium samej Rosji. Yale’owskie Humanitarian Research Lab szacuje, że pod rosyjską kontrolą może znajdować się nawet 36 tysięcy ukraińskich dzieci. Prace Reckoning Project pokazują w porażających szczegółach, jak Rosja brała – a czasem torturowała – jeńców wojennych w Ukrainie, jednocześnie wysyłając ich dzieci do obozów „reedukacyjnych” w Rosji.

Plan milczy też o prawach mniejszości na obszarach, których aneksję przez Rosję de facto dopuszcza, podczas gdy równocześnie narzuca szczegółowe zasady i ochronę mniejszości – najpewniej chodzi o Rosjan – na terenach mających pozostać pod kontrolą Ukrainy. Ta asymetria jest oburzająca, szczególnie biorąc pod uwagę uporczywe kwestionowanie przez Rosję prawa Ukraińców do własnej tożsamości we własnym państwie: w przeddzień pełnoskalowej inwazji w 2022 roku prezydent Rosji Władimir Putin oświadczył, że „nie ma historycznych podstaw” dla „idei narodu ukraińskiego jako odrębnego od Rosjan”. Z kolei pod koniec ubiegłego miesiąca Putin podpisał dekret nakazujący „wzmacnianie ogólnorosyjskiej tożsamości obywatelskiej” w okupowanej przez Rosję Ukrainie poprzez szereg polityk dotyczących języka, edukacji i kultury.

Trumpowski plan postuluje „pełną amnestię” dla „wszystkich stron zaangażowanych w ten konflikt”. Wojna zaczęła się od rażącego naruszenia – ze strony Rosji, w stosunku do Ukrainy – globalnej normy nieagresji. Toczy się na terytorium Ukrainy, a ukraińscy obywatele są poddawani masowej destrukcji: domów, infrastruktury społecznej i fizycznej oraz środowiska. Przez całą tę wojnę – której Ukraińcy nie wybrali – rosyjska doktryna wojskowa naraża Ukraińców na niezliczone naruszenia prawa międzynarodowego, w tym zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości.

Międzynarodowy Trybunał Karny uznał to w istotnym stopniu, wydając nakazy aresztowania Putina oraz rosyjskiej komisarz ds. praw dziecka Marii Lwowej-Biełowej za ich rolę w deportacji i transferze ukraińskich dzieci. Nie powinno umknąć uwadze, że czyny, o które są oskarżani, mogą być uznane także za naruszenie Konwencji ONZ w sprawie ludobójstwa. Artykuł 2(e) Konwencji stanowi, że aktem ludobójstwa jest „przymusowe przekazywanie dzieci z grupy chronionej do innej grupy”, jeżeli jest to podejmowane z zamiarem zniszczenia grupy chronionej „w całości lub w części, jako takiej”. W zestawieniu z deklarowanymi rosyjskimi wysiłkami na rzecz wymazania ukraińskiej tożsamości, transfery dzieci można postrzegać nie tylko jako okrutne, lecz jako wprost ludobójcze.

W tym świetle klauzula „pełnej amnestii” w planie Trumpa oznacza w praktyce pobłażanie ludobójstwu. Żadne państwo nie powinno popierać planu, który temu służy. Dla jasności: pokój w Ukrainie jest pożądanym celem. Negocjatorzy powinni wszelkimi sposobami dążyć do jego osiągnięcia. Nie może się to jednak odbyć kosztem nagradzania tych, którzy w sposób jawny pogwałcili prawo międzynarodowe i podstawowe normy. Nie może to być kolejna „pokojowa” zagrywka, farsa gdzie trąbi się o propozycjach inwestycyjnych i jednostronnych układach bezpieczeństwa, a prawa człowieka wyrzuca do kosza. 5 grudnia 2025, New Haven, Connecticut, USA Przekład z języka angielskiego: Aleksander Palikot