„Idąc za przykładem Donbasu”: Czy Rosja przygotowuje grunt pod pseudo-„referendum” na wschodzie Finlandii?

W Europie wiele się mówi o możliwej napaści Rosji na państwa NATO w ciągu najbliższych czterech – pięciu lat, zwykle w kontekście krajów bałtyckich albo Polski. A gdyby jednak pod ostrzałem znalazł się najnowszy nabytek Sojuszu? Pewne niepokojące tendencje uwidaczniają się już teraz.

Posłuchaj słowa wstępnego siódmego wydania magazynu online!
Słuchaj


Procesy, które od 2024 roku następują zarówno w Karelii, jak i w przygranicznych regionach na wschodzie Finlandii, prowadzą do wniosku, że Rosja stwarza propagandowy grunt pod operację hybrydową.

W styczniu 2025 roku w Pietrozawodsku odbyło się pierwsze posiedzenie „dyskusyjnego klubu ekspertów”, które stawia sobie za cel wypracowanie „obrazu Karelii jako awangardy rosyjskiej Północy”.

Formalnym założycielem tej społeczności jest Maksim Mazurowskij, związany ze środowiskiem rosyjskich „Z”-działaczy (zwolenników rosyjskiej napaści na Ukrainę), a z zawodu organizator wydarzeń kulturalnych. W posiedzeniach klubu udziela się również pułkownik Służby Wywiadu Zagranicznego (SWR) Rosji Andriej Biezrukow, który od końca lat osiemdziesiątych pod przykrywką pracował w USA, używając amerykańskiej tożsamości (a zatem był szpiegiem „nielegałem”). W 2010 roku jego i innych rosyjskich szpiegów wymieniono na czterech Rosjan, w tym słynnego Siergieja Skripala. Po powrocie do Rosji Andriej Biezrukow został profesorem Moskiewskiego Państwowego Instytutu Stosunków Międzynarodowych (MGIMO), zasiada również w Radzie Polityki Zagranicznej i Obronnej Federacji Rosyjskiej.

Założenia propagandowe pietrozawodskiego „klubu ekspertów” można umownie podzielić na „wojskowe” i „hybrydowe”. Do „wojskowych” należy formowanie w Karelii korpusu wojskowego, stworzenie bojówek i przekształcenie Pietrozawodska w miasto wojskowe. Cele hybrydowe, zgodnie z tezami głoszonym przez członków klubu, to „ściślejsza integracja Finlandii z Karelią” i „przesuwanie Finlandii w stronę systemu powiązań z Karelią jako zadanie strategiczne”.

Na materiałach wideo z posiedzeń klubu widać kilku oficerów rosyjskiej armii w czynnej służbie. Gubernator Karelii i inni lokalni urzędnicy regularnie biorą w nich udział jako goście honorowi.

Za „wojskową” część strategii ma odpowiadać 44 korpus armijny, który zaczął formować się w styczniu 2014 roku. W skład korpusu włączono dwa nowo utworzone pododdziały: 72. Dywizję Strzelców Zmotoryzowanych (jednostki wojskowe nr 01069, 72164) i 128. Brygadę Strzelców Zmotoryzowanych (jednostka wojskowa nr 41772), które po utworzeniu wysłano do Ukrainy, by tam sobie „powalczyły”. W rezultacie tam również utkwiły, przy czym na tyle skutecznie, że utraciły sporą część swojego składu osobowego.

Oprócz korpusu armijnego w Pietrozawodsku od niedawna ulokowano brygadę wojsk kolejowych. Wzdłuż granicy z Finlandią w Karelii powstają obecnie nowe trasy kolejowe. W grudniu 2025 roku rada miejska Pietrozawodska przyjęła decyzję o zaprzestaniu pobierania opłat od wojska za wycinkę terenów zielonych – decyzję uzasadniono tym, że wycinka prowadzona jest w celu zbudowania w 2026 roku w Pietrozawodsku miasteczka wojskowego dla wojsk kolejowych.

Wzmożona rosyjska aktywność militarna nie przeszła oczywiście bez echa w Finlandii. Powstawanie nowych jednostek wojskowych, budowę magazynów i mieszkań dla wojska monitoruje między innymi grupa śledcza „Black Bird Group”, stosująca metodologię OSINT (biały wywiad).

Jeśli chodzi o zmiany zachodzące w Finlandii i obecną sytuację tamtejszych prorosyjskich ugrupowań, na pierwszy plan wysuwa się utworzenie na początku 2024 roku nowej organizacji pozarządowej – Towarzystwa Aleksandryjskiego (ros. Aleksandrowskoje Obszczestwo, fin. Aleksanterinliitto ry). Nazwę nadano na cześć rosyjskiego cara Aleksandra II. Zgodnie z deklaracjami założycieli organizacja powstała w odpowiedzi na decyzję Finlandii o zamknięciu przejść granicznych z Rosją. Stowarzyszenie zostało oficjalnie zarejestrowane 22 stycznia 2024 roku, ale zarząd ogłosił jego utworzenie już 17 stycznia 2023 roku.

Co ciekawe, zebranie założycielskie Towarzystwa Aleksandryjskiego wyglądało jak schadzka jakiejś tajnej grupy. Po pierwsze, organizatorzy zastrzegli, że spotkanie nie będzie nagrywane. Po drugie, każdy, kto przyszedł, w pierwszej kolejności udawał się do „poczekalni” w celu weryfikacji: aby wejść, należało podać imię i nazwisko podane we wniosku o przyjęcie. Na tym spotkaniu założycielskim do organizacji przyjęto 211 członków.

Działalność publiczna Towarzystwa Aleksandryjskiego rozpoczęła się od wieców – i to nie tylko przeciwko zamknięciu granicy, ale także w obronie rosyjskich ośrodków edukacyjnych (gabinetów), które powstały w latach 2010–2011 w kilku fińskich miastach pod kuratelą Fundacji „Russkij mir”. Władze tych miast wzięły się za likwidowanie ośrodków. Wsparcie dla gabinetów „Russkiego miru” łączy Towarzystwo Aleksandryjskie z innymi prorosyjskimi organizacjami w Europie.

Od sierpnia 2025 roku oprócz wieców członkowie stowarzyszenia zaczęli organizować rajdy samochodowe wzdłuż zamkniętych przejść granicznych. Odbyły się dwa takie wydarzenia: w sierpniu przy jednym z przejść granicznych, a także protesty samochodowo w grudniu 2025 roku pod hasłem „Rajat auki!” („Otwórzcie granice!”).

Relacja na kanale YouTube „Raja auki” dokumentuje przebieg grudniowych protestów samochodowych. Kolumna kilkudziesięciu pojazdów, zgodnie z poleceniami organizatora, ustawiła się w pobliżu punktu kontrolnego, po czym ruszyła, zawróciła i kontynuowała jazdę wzdłuż pasa granicznego. Taki rajd odbył się jednocześnie na sześciu przejściach granicznych. Liczba samochodów na różnych posterunkach wahała się od pięciu do pięćdziesięciu. Można stwierdzić, że Towarzystwo Aleksandryjskie wypracowało już mobilną strukturę złożoną z osób, które są w stanie w krótkim czasie zebrać i zaangażować właścicieli samochodów na kilku przejściach granicznych na wschodzie Finlandii.

W rozmowie z fińskim wydaniem yle.fi prezes Towarzystwa Aleksandryjskiego Rostisław Władimirskij oznajmił, że członkowie stowarzyszenia mają zakaz wypowiadania się dla mediów rosyjskich. Olga Czertousowa, która zasiada w zarządzie organizacji, przynajmniej raz udzieliła wywiadu rosyjskim „Izwiestiom”.

Fińska dziennikarka śledcza Outi Salovaara w artykule poświęconym Towarzystwu Aleksandryjskiemu jako organizacji prorosyjskiej wykazała, że deklaracje osób zasiadających w zarządzie stowarzyszenia o braku kontaktów z władzami rosyjskimi również mijają się z prawdą. W marcu 2024 roku organizacja zwracała się do MSZ Rosji w sprawach dotyczących przekraczania granicy i otrzymała odpowiedź.

18 grudnia 2023 roku, czyli dosłownie dzień po ogłoszeniu powstania organizacji, zastępca prezesa Towarzystwa Aleksandryjskiego Aleksiej Buławcew przeprowadził w Moskwie pod ambasadą Finlandii jednoosobową pikietę przeciwko decyzji o zamknięciu granic. W Rosji, podobnie jak na Białorusi, tereny w pobliżu ambasad obcych krajów pozostają pod ścisłą kontrolą funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa i sił specjalnych. Pikieta w takim miejscu zostałaby błyskawicznie przerwana – z wyjątkiem przypadków, gdy protest jest uzgodniony z władzami i służbami bezpieczeństwa lub przez nie inicjowany. Buławcew podał, że pikieta trwała cztery godziny, a „policja zachowała się bez zarzutów”.

W jednym z wywiadów na pytanie dziennikarza, dlaczego Towarzystwo Aleksandryjskie nie przedstawiło swojego stanowiska w sprawie rosyjskiej agresji na Ukrainę, prezes Rostisław Władimirskij odpowiedział, że w przypadku takiego publicznego oświadczenia droga do Rosji byłaby dla członków organizacji zamknięta – ze względu na grożące im tam kary grzywny lub więzienia. Weźmy jednak pod uwagę fakt, że znaczną część członków stowarzyszenia (w tym także organizatorów protestów samochodowych „Rajat auki!”) stanowią młodzi mężczyźni, a zatem osoby, które podczas pobytu w Rosji, posiadając rosyjski paszport, mogłyby teoretycznie trafić w szeregi armii rosyjskiej, a następnie do jednostek wojskowych operujących bezpośrednio na froncie. Prawdopodobnie ryzyka wysyłki na wojnę z Ukrainą nie traktują oni jako osobistego zagrożenia.

Jednym z organizatorów akcji „Rajat auki!” w dniu 1 sierpnia 2025 roku w Lappeenrancie był Ano Turtiainen, były fiński parlamentarzysta, którzy już w listopadzie tego samego roku przeprowadził się do Rosji. Do działań Towarzystwa Aleksandryjskiego Turtiainen dołączył mniej więcej w lipcu 2025 roku. Był jednym z organizatorów sierpniowych protestów samochodowych i koordynował przyjazd części uczestników.

W 2022 roku, gdy Ano Turtiainen jeszcze zasiadał w parlamencie i pełnił funkcję doradcy członka parlamentarnego komitetu do spraw obronności, podejrzewano go o przekazanie tajnej informacji Rosji.

O przeprowadzce do Rosji i zamiarze wystąpienia o azyl Turtiainen oznajmił podczas Forum Jałtańskiego w Moskwie (Jałtańskie Międzynarodowe Forum Ekonomiczne). Obecny tam dyrektor rosyjskiej Akademii Problemów Geopolitycznych (organizacja o formalnie obywatelskim charakterze, lecz działająca pod kuratelą rosyjskiego MSZ i Ministerstwa Obrony) wręczył mu medal „Za zasługi”.

Przez pewien czas po przyjeździe do Rosji Turtiainen mieszkał w Pietrozawodsku i dopiero po jakimś czasie, wiosną 2026 roku, przeprowadził się do Moskwy.

W marcu 2026 r. Ano Turtiainen wystąpił na dorocznym posiedzeniu Akademii Problemów Geopolitycznych z wykładem „Los Finlandii”. Oto cytaty z jego wystąpienia: „Za ostatnim razem Związek Radziecki nie oczyścił Finlandii wystarczająco dobrze i dlatego Finlandia ponownie stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa Rosji”, „Jesteśmy jednym narodem i mamy długą wspólną historię”, „Pytaliście mnie, jak Rosja może nam pomóc? Przyjdźcie nam z pomocą, abyśmy mogli wypchnąć NATO z Finlandii”.

22 maja 2026 roku na swoim kanale na YouTubie Ano Turtiainen opublikował wideo pod tytułem Referendum w sprawie wyjścia ze struktur państwa fińskiego.

W komentarzu do filmu sugeruje, że ruch „Rajat auki”, czyli Towarzystwo Aleksandryjskie, powinno wesprzeć organizację takiego „referendum”. Wskazując potencjalne terytoria, gdzie należałoby je przeprowadzić, wymienia dwa okręgi wyborcze na wschodzie Finlandii: Savo-Karjalan i Kaakkois-Suomen. Wzmianka o okręgach wyborczych może oznaczać, że Turtiainen liczy na udział zwolenników „referendum” w fińskich wyborach samorządowych. Najbliższe wybory samorządowe w Finlandii odbędą się w 2029 roku.

W ostatnich wyborach samorządowych w kwietniu 2025 roku Towarzystwo Aleksandryjskie wystawiło trzech kandydatów, w tym wspomnianego Aleksieja Buławcewa – żaden z nich nie zebrał wystarczającej liczby głosów.

W tym filmie Ano Turtiainen wyraża opinię, że ruch „Rajat auki” to zdeterminowana grupa, która może mieć realny wpływ na forsowanie idei referendum. Ponieważ był jednym z koordynatorów protestów samochodowych, a zatem komunikował się bezpośrednio z członkami organizacji, jego słowa najprawdopodobniej poparte są pewną wiedzą.

Liczba komentarzy pod tym filmem przewyższa przeciętną liczbę komentarzy pod innymi filmami Turtiainena na jego kanale. Prawie wszyscy komentujący opowiadają się za ideą „referendum”, przy czym znaczna część z tych użytkowników YouTube to puste konta, jak na przykład użytkownik pod pseudonimem „Finskij Tšuvak”, który napisał: „Wolność dla wschodniej Finlandii! Rajat auki! Kosowo to dla nas przykład!”.

Argumentując przed swoimi słuchaczami potrzebę zorganizowania „referendum”, Turtiainen dodaje: „Możecie być pewni, że nasz wschodni sąsiad to doceni”.

Jeśli wziąć pod uwagę idee „integracji Finlandii z Karelią” wyrażane przez „klub ekspertów” w Pietrozawodsku, to być może kolejnym krokiem w planach operacji hybrydowej byłoby coś w rodzaju „zjednoczenia narodu Wschodniej Finlandii z narodem Karelii”, na wzór radzieckiego wytrychu propagandowego z czasów inwazji na Polskę.

Prawdopodobnie to właśnie na tym etapie ideolodzy operacji planują zaangażowanie korpusu armijnego stacjonującego w Karelii – rzekomo w celu „gwarancji bezpieczeństwa procesu zjednoczenia”. Przeł. Joanna Bernatowicz

Artykuł został opublikowany w portalu novychas.online